Ακόμα και ο Καζαντζάκης έχει δικαίωμα μερικές φορές να γίνει Ζορμπάς.

Αν καταλάβατε τι σημαίνει αυτή η πρόταση δεν χρειάζεται να διαβάσετε το υπόλοιπο άρθρο. Συνηθίζω να γράφω το κείμενο μου φτάνοντας προοδευτικά στα συμπεράσματα μου, αλλά όπως καλά ξέρουν οι καλαμαράδες η ποιότητα βρίσκεται στο λακωνιζείν, εξού και η αξία της ποίησης. Αυτή τη φορά όμως πραγματεύομαι το λάθος, ή αν προτιμάτε επειδή λάθος αντικειμενικό υπάρχει μόνο στα μαθηματικά, το διαφορετικό από αυτό που συνηθίζουμε να πρεσβεύουμε. Κι αφού εξηγήθηκα με την πρώτη πρόταση μου, οι υπόλοιπες καμιά πεντακοσαριά λέξεις δεν είναι τόσο για εσάς, όσο για να αλαφρώσει η δική μου ψυχή.

Ο καθένας έχει δικαίωμα στο λάθος. Ο μεγαλύτερος σοφός έχει δικαίωμα στην ανοησία. Να πιστέψει μια ιδέα την οποία θα απορρίψει έπειτα από κάποιο χρόνο φτάνοντας σε ένα εντελώς διαφορετικό συμπέρασμα. Έχει δικαίωμα να υπερασπιστεί μια ιδέα και αργότερα να πολεμήσει κατά της. Τον κάνει αυτό λιγότερο σοφό; Το αντίθετο. Είναι σοφότερος από πριν γιατί αντιλήφθηκε το λάθος και είχε το θάρρος αντί να υπερασπιστεί το εγώ του, να υπερασπιστεί το σωστό και το δίκαιο.

Ο μεγαλύτερος άγιος έχει δικαίωμα στην αμαρτία. Ο ίδιος ο Χριστός επάνω στο σταυρό του απελπισμένος και κουρασμένος από το μεγάλο βάρος της ευθύνης, αναφώνησε «Ηλί, Ηλί, λαμά σαβαχθανι», δηλαδή Θεέ μου γιατί με εγκατέλειψες. Τον κάνει λιγότερο σημαντικό για την χριστιανική πίστη; Το αντίθετο. Μας δείχνει την αδυναμία του ανθρώπου και το μεγαλείο του να ξεπερνά αυτή την αδυναμία και να γίνεται θεός. Μην ξεχνάτε πως γενναίος δεν είναι αυτός που δεν φοβάται, γενναίος είναι αυτός που τολμά παρά τους φόβους του.

Θα μου πείτε εμείς δεν είμαστε ούτε σοφοί, ούτε άγιοι, μήπως εμείς δεν έχουμε δικαίωμα στο λάθος; Εμείς έχουμε μεγαλύτερο. Γιατί μεγαλύτερο; Δεν ξέρω, αλλά μας συμφέρει. Ο υπέρμαχος της υγιεινής διατροφής, ο χορτοφάγος, ο ολυμπιονίκης αθλητής, ο γιατρός που έχει σώσει δεκάδες ζωές έχει δικαίωμα στο να πιει ένα ποτηράκι παραπάνω, να καπνίσει και τα τσιγάρα του. Τον κάνει αυτό λιγότερο σεβαστό, λιγότερο θαυμαστό και αξιοσέβαστο; Θα πάρουμε το μετάλλιο από τον Ολυμπιονίκη γιατί μια μέρα τον πήρε από κάτω και έγινε στουπί για μια χαμένη αγάπη; Μαγκιά του και καλά έκανε. Μην κρίνεις για να μην κριθείς είπαν, εγώ λέω μην κρίνεις είτε κριθείς είτε όχι. Μην κρίνεις γιατί δεν σε ορίσαμε κριτή.

Ο πιο σωστός οικογενειάρχης έχει δικαίωμα κάποια στιγμή να τα κάνει σκατά, απολογούμαι αλλά αυτή είναι η λέξη που περιγράφει καλύτερα μια τέτοια κατάσταση, μετά από χρόνια σκληρής προσπάθειας. Ο άνθρωπος που φέρθηκε με τον καλύτερο τρόπο που  εκείνος μπορούσε στην γυναίκα του, ή η γυναίκα στον άντρα της, που ξενύχτησε για τα παιδιά του, που στερήθηκε τα όνειρα ή την καλοπέραση του για να προσφέρει στους άλλους έχει δικαίωμα στο λάθος. Δικαίωμα αναφαίρετο. Ούτε η γυναίκα είναι πουτάνα, ούτε ο άντρας είναι μαλάκας αν ερωτευτεί κάποιον άλλο άνθρωπο και προχωρήσει διαφορετικά στην ζωή του από ότι περίμεναν όλοι οι άλλοι από αυτόν. Ίσως από ότι περίμενε και ο ίδιος από τον εαυτό του. Είναι απλά άνθρωπος. Οι άνθρωποι ερωτεύονται, οι άνθρωποι αγαπάνε. Ποιος μπορεί να ισχυριστεί ότι υπάρχει λάθος έρωτας; Ποιος είναι αυτός που θα μου πει χωρίς ντροπή πως υπάρχει λάθος αγάπη; Αν βρεθεί κάποιος θα ήθελα να είμαι ο πρώτος που τον λίθο θα του ρίξω στο δόξα πατρί!

Ο Καζαντζάκης έχει δικαίωμα μερικές φορές να γίνει Ζορμπάς. Είναι Ζορμπάς ήδη και πάντα ήταν. Και Ζορμπάς και Καζαντζάκης. Μπορεί να τρέφεται με πνευματική τροφή και να απαξιώνει την ύλη και κάποιες φορές να σκίζει τα γραφτά του και να λέει «Αλέξη βάλε να φάμε, να σκάσουν τα στομάχια μας από το φαΐ, βάλε να πιούμε μέχρι να ξεκουτιάνει ο τάχα συνετός ο νους μου. Παίξε μου σαντούρι να χορέψω στο κρυφό μας ακρογιάλι». Δεν υπάρχει άνθρωπος άξιος να τον κρίνει αδέρφια. Γιατί ο άξιος άνθρωπος κόπιασε πολύ κι όποιος προσπάθησε πολύ, πολύ έσφαλε. Κι όποιος έσφαλε πολύ για να τα καταφέρει να γίνει άξιος, έμαθε πρώτα τούτο: Μην κρίνεις τον δρόμο που περπατά ο διπλανός σου γιατί τίποτα δεν ξέρεις για αυτόν, τίποτα δε σε κάνει καλύτερο του ή χειρότερο του.

Είναι εύκολο να ρίχνεις το φταίξιμο στους άλλους, δύσκολο είναι να αναλαμβάνεις τις δικές σου ευθύνες. Είναι εύκολο να κρίνεις τους άλλους προσπαθώντας να τους μειώσεις για να αναδείξεις το εγώ σου. Δύσκολο είναι να ξεπεράσεις τον ίδιο σου τον εαυτό για να σκαρφαλώσεις στην κορυφή που εσύ θες να ανέβεις. Είναι εύκολο να αγωνίζεσαι για το υπέρτατο αγαθό, την ελευθερία. Την όποια ελευθερία.  Το δύσκολο είναι να γνωρίζεις το κόστος της και να είσαι έτοιμος να το πληρώσεις.